اولین کتاب مصور رنگی جهان درباره آبزیان

«ماهی‌ها و خرچنگ‌ها» اولین کتاب مصور رنگی دنیا درباره آبزیان می‌باشد. که در سال 1719 میلادی/ 1098 خورشیدی توسط ساموئل فلورس نوشته شده است.
این کتاب که تنها صد کپی از آن تهیه شد، حاوی 460 نقاشی از ماهی‌ها، انواع خرچنگ و حتی پری‌های دریایی افسانه ای است. تد پیچ، محقق علوم دریایی و استاد دانشگاه واشنگتن در سیاتل که به بازنشر کامل این کتاب پرداخته، آن‌را مجموعه‌ای با‌ارزش برای شناخت گونه‌های منقرض شده یا تغییر شکل یافته می‌داند.

فقط 100 نسخه
هنگامی که کتاب مصور ماهی‌ها و خرچنگ‌ها در سال 1098 / 1719 منتشر شد، تنها 100 کپی از آن موجود بود. همین باعث شد این کتاب به یکی از کمیابترین کتاب‌های تاریخ طبیعی جهان تبدیل شود. ساموئل فلورس که در آن زمان دستیار کشیش جزیره Ambon در اندونزی، محل استقرار کمپانی هند شرقی در این کشور بود، این نقاشی‌های عجیب را از ماهی‌ها، خرچنگهای آب شیرین و حتی پری‌های دریایی ترسیم کرد. شاید ماهیگیران محلی ماهی تازه صید شده را برای نقاشی شدن مستقیما نزد فلورس می‌برده‌اند و او بعدا این نقاشی‌ها را به رؤسای ثروتمند کمپانی هند شرقی و مجموعه‌داران اروپایی که همیشه به دنبال چیز‌های عجیب هستند، می‌فروخته است.



نقاشی‌های عجیب

بسیاری از خریداران اروپایی هنگام مواجهه با نقاشی‌های فلورس نسبت به تنوع رنگ‌ها مشکوک بودند. این ماهی‌ها تفاوت زیادی با ماهی‌های اغلب خاکستری یا سیاه اروپایی داشتند و به همین دلیل تنها عده اندکی از خوانندگان این تنوع رنگ را باور می‌کردند. البته حق با آن‌هایی بود! شیوه فلورس به عنوان کسی که تحصیلاتی نداشت و احتمالا برای جلب رضایت بسیاری از خریداران تلاش می‌کرد، استفاده کاملا اختیاری از رنگ‌ها بود. به عنوان مثال، تصویر شماره 37 متعلق به یک سنگ‌ماهی خاکستری است که با رنگ‌های زنده‌ای مانند قرمز روشن، زرد و آبی رنگ شده است. فلورس علاوه بر این روی بدن ماهی‌ها را با تصاویری از خورشید، ماه، ستارگان و گل‌ها تزئین کرده است. اگر به تصویر شماره 38 دقت کنید، سه سر سیاه رنگ با کلاه‌های قرمز را هم می‌توانید روی پهلوی ماهی ترسیم شده، تماشا کنید. احتمالا نقاشی ماهی‌ها در همان رنگ‌های طبیعی برای فلورس و دستیارانش کاری خسته‌کننده بوده است. به همین دلیل آنها تصمیم گرفته‌اند از تمامی رنگ‌های شاد و روشنی که در اختیار دارند، استفاده کنند و به این شکل شانس بیشتری هم برای جلب رضایت خریداران داشته باشند».
داستان‌های باورنکردنی
فلورس ادعاهای جالبی هم در مورد بعضی از ماهی‌های نقاشی شده دارد. به عنوان مثال تصویر شماره 49 که متعلق به یک ماهی ماهیگیر چهارپا است. فلورس نوشته است: «من این جاندار را سه روز زنده در خانه‌ام نگاه داشتم، مانند یک سگ کوچک خانگی همه جا همراه من می‌آمد». این ماهی و تعریف آن در اوایل قرن شانزدهم میلادی بسیاری از ماهی‌شناسان را به خود مشغول کرده بود. جورجس راندلت حیله جالبی را برای خلق این ماهی به کار گرفت: او از طریق دهان ماهی محتویات شکم را خالی می‌کرد و پس از آن آن‌قدر پوست ماهی را می‌کشید تا شفاف شود. سپس شمع روشنی درون حفره ایجاد شده در شکم ماهی قرار می‌گرفت و تصویری شبیه به یک فانوس را خلق می‌کرد. نمونه امروزی چنین فانوس‌هایی را هنوز هم در کدو تنبل‌های جشن هالووین می‌توان دید.


پری دریایی
فلورس ادعای غیرقابل دیگری هم دارد، او داستان مواجه‌اش با یک پری دریایی را به این شکل شرح می‌دهد: «من توانستم در ظرف بزرگی از آب و برای چهار روز یک پری دریایی را در خانه نگاه دارم. پسرم آن‌را از کسی در جزیره خریده بود. علی‌رغم تمامی تلاش ما این پری از گرسنگی مرد. او به خوردن ماهی‌ها، حلزون، خزه و هیچ چیز دیگری علاقه نداشت». مطمئنا فلورس هیچ وقت یک پری دریایی نداشته و به نظر می‌رسد بعضی از این جانداران خارق‌العاده ساخته ذهن او برای فروش بهتر نقاشی‌هایش باشند.
حتی افسانه هم ارزشمند است
شاید این نقاشی‌ها کار یک آدم تازه کار باشند که اطلاعات چندانی در مورد آبزیان نداشته، اما نمی‌شود ارزش علمی بسیاری از آنها را نادیده گرفت. مطمئنا تعدادی از این نقاشی‌ها زاده خیال فلورس هستند، اما حدود 90 درصد آنها تصاویر آبزیان حقیقی هستند. اگر رنگآمیزی اغراق‌آمیز ماهی‌ها و اشکالات موجود در آناتومی تعدادی از آنها را نادیده بگیریم، می‌توانیم نمونه زنده اغلب طرح‌ها را پیدا کنیم. البته این نقاشی‌ها به دلیل دیگری هم باارزش هستند. آب‌های بندر Ambonبا حجم وسیعی از فاضلاب، بطری‌ها، قوطی‌ها و کیسه‌های پلاستیکی به شدت آلوده شده است. احتمالا بعضی گونه‌ها از زمان فلورس تاکنون از بین رفته‌اند و بعضی تغییر کرده‌اند. همین کار او و گونه‌های نقاشی‌های شده را بسیار باارزش‌تر از قبل خواهد کرد.
منبع: خبرآنلاین